Rozpoznawanie charakteru dźwięku
Dwa instrumenty mogą zagrać dokładnie ten sam dźwięk o tej samej głośności i mimo to brzmieć wyraźnie inaczej. Ta różnica — barwa, czyli kolor brzmienia — to właśnie to, czego ta strona uczy cię opisywać.
Z czego składa się charakter dźwięku
Barwa powstaje dzięki współdziałaniu kilku cech. Nie musisz znać fizyki, żeby je usłyszeć, ale kilka słów ułatwi ich zauważenie:
- Atak — sposób, w jaki dźwięk się zaczyna. Szarpana struna gitary zaczyna się ostrą krawędzią; smyczkowa nuta wiolonczeli może narastać łagodnie.
- Wybrzmienie i wygasanie — czy dźwięk trzyma się równo, jak organy, czy zanika, jak fortepian lub dzwon.
- Alikwoty — słabe, wyższe tony rezonujące w każdym dźwięku. Ich równowaga w dużej mierze decyduje o tym, że klarnet brzmi pusto, a obój — trzcinowo i skupiająco.
- Szum — oddech, zgrzyt smyczka czy stuk klap, które są częścią tożsamości instrumentu.
Najpierw opisz, potem nazwij
Gdy pojawia się nieznany dźwięk, powstrzymaj chęć natychmiastowego zgadywania instrumentu. Opisz go prostymi parami przeciwieństw: jasny lub ciemny, oddechowy lub czysty, ostry start lub miękki start, podtrzymywany lub zanikający, cienki lub pełny. Dwa lub trzy rzetelne opisy zaprowadzą cię do właściwej rodziny instrumentów znacznie pewniej niż szybkie zgadywanie — a gdy nazwa wciąż jest niejasna, twój opis pozostaje trafny i użyteczny.
Rodziny w skrócie
Sortowanie według sposobu wydobywania dźwięku to najłagodniejsza droga do rozpoznawania instrumentów.
| Rodzina | Jak powstaje dźwięk | Przykłady | Wskazówki słuchowe |
|---|---|---|---|
| Smyczkowe | Smyczkowana lub szarpana struna | Skrzypce, wiolonczela, harfa, gitara | Smyczkowane: gładkie narastanie. Szarpane: ostry start, szybkie wygasanie. |
| Drewniane | Powietrze przecinające krawędź lub przechodzące przez stroik | Flet, obój, klarnet, fagot | Słyszalny oddech; stroiki dodają brzęczącą lub nosową nutę. |
| Blaszane | Drgające wargi w ustniku | Trąbka, waltornia, puzon, tuba | Jasne przy głośnym graniu, pełniejsze przy cichym; możliwy mocny atak. |
| Perkusyjne | Uderzane, potrząsane lub skrobane | Kotły, werbel, ksylofon | Wyraźny atak; często szybko zanikają. |
| Głos | Fałdy głosowe i kształt ust | Sopran, tenor, chór | Kształty samogłosek i słowa; najbardziej znana ze wszystkich barw. |
Utwory napisane do tego rodzaju słuchania
Siergiej Prokofiew napisał Piotrusia i wilka (1936), by przedstawić dzieciom orkiestrę, i świetnie sprawdza się także u dorosłych. Każda postać ma swój instrument: ptaszek to flet, kaczka — obój, kot — klarnet, dziadek — fagot, wilk — trzy waltornie, a sam Piotruś — sekcja smyczkowa. Narrator mówi, kto jest kim, dzięki czemu możesz dopasować dźwięk do etykiety bez zgadywania.
Benjamin Britten napisał Przewodnik po orkiestrze dla młodzieży (1945), w którym temat Henry’ego Purcella przechodzi kolejno przez wszystkie sekcje. Ravelowskie Bolero powtarza jedną melodię wiele razy, zmieniając tylko instrumenty — doskonałe porównanie barw obok siebie.
Wskazówki do uporządkowanego słuchania: jedna melodia, wiele barw
- Wybierz Bolero lub Piotrusia i wilka i ustaw wygodną, umiarkowaną głośność.
- Posłuchaj pierwszego pojawienia się melodii. Zapisz dwa opisowe słowa, nic więcej.
- Przy następnym pojawieniu się zapisz dwa nowe słowa. Co się zmieniło?
- Określ rodzinę: dęte, smyczkowe, uderzane czy śpiewane?
- Sprawdź opis programu lub narrację, by znaleźć nazwę instrumentu.
- Odtwórz dwa fragmenty, które najbardziej były do siebie podobne, i słuchaj wyłącznie ataku.
Codzienne dźwięki też się liczą: czajnik, zawias drzwi i deszcz na szybie mają barwę. Opisywanie ich tymi samymi przeciwieństwami to doskonałe ćwiczenie, które nie wymaga żadnego instrumentu.
Ćwiczenia barwy
BarwaPrzeciwne pary
Opisz każdy nowy dźwięk trzema parami przeciwieństw, zanim cokolwiek nazwiesz.
Zapytaj o to ćwiczenie
RodzinySortuj według rodziny
Posłuchaj krótkiego fragmentu i umieść go w jednym z czterech pól: smyczkowe, dęte, brzęczące lub uderzane.
Przeczytaj wskazówki do słuchania
AtakOstry lub miękki start
Słuchaj tylko pierwszej chwili każdej nuty. Dźwięki szarpane i uderzane wyraźnie się wyróżnią.
Połączenie z ćwiczeniem pulsu